Debaty sejmoweDziesiata Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie działań rządu zapobiegających degradacji wsi i ubożeniu rolników w byłym woj. leszczyńskim

   Szanowny Panie Marszałku! Uprzejmie przedkładam odpowiedź na przekazaną pismem dnia 29 stycznia br., znak: SPS-0202-5602/01, interpelację pana posła Wiesława Andrzeja Szczepańskiego w sprawie działań rządu zapobiegających degradacji wsi i ubożeniu rolników w byłym woj. leszczyńskim.

   Rząd i Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji w rolnictwie oraz na wsi i podejmuje szereg działań dla jej złagodzenia, zgodnych z porozumieniem z organizacjami rolników zawartym 8 lutego 1999 r. po fali strajków na przełomie 1998/1999 r.

   Uzyskanie poprawy sytuacji w rolnictwie jest jednak bardzo trudne i długotrwałe z uwagi na skalę wieloletnich zaniedbań oraz konieczność strukturalnych zmian. Wszechstronne działania na rzecz trwałej i doraźnej poprawy nie przynoszą szybkich efektów. Spowodowane jest to także ograniczoną możliwością finansowego wsparcia procesów przebudowy rolnictwa i wsi oraz potrzebą jednoczesnego stosowania coraz szerszej działalności interwencyjnej na rynku żywnościowym.

   Spadek dochodów rolniczych notowany jest od 1996 r. i nastąpił zarówno z przyczyn wewnętrznych, jak i zewnętrznych, związanych z sytuacją na rynku światowym.

   Głównymi przyczynami spadku dochodów były:

   - obniżanie cen skupu produktów rolnych, co było tendencją ogólnoświatową. Jednak w Polsce, w porównaniu z innymi krajami, a zwłaszcza Unii Europejskiej, spadek cen był w mniejszym stopniu (mimo znacznej poprawy w tym zakresie) rekompensowany interwencją na rynku i dotacjami bezpośrednimi,

   - wzrost kosztów produkcji wynikający z szybszego wzrostu cen środków produkcji (zwłaszcza paliw) niż cen rolnych,

   - ograniczone możliwości zbytu produkcji w kraju z powodu niskiego popytu i na eksport, zwłaszcza na skutek kryzysu gospodarczego i finansowego w Rosji,

   - relatywnie niewielkie możliwości pozyskania dochodów z pracy poza rolnictwem, mimo realizowania licznych programów wspierających tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich,

   - zbyt duża liczba małych obszarowo gospodarstw, w których nie można uzyskać obniżki kosztów z powodu skali produkcji i nie opłaca się inwestować w urządzenia poprawiające warunki sanitarne i jakość produktów, warunkujące ich konkurencyjność i uzyskanie korzystnych cen,

   - przeludnienie agrarne powodujące rozkładanie się dochodów rolniczych na zbyt dużą liczbę osób pracujących w rolnictwie.

   W wyniku znacznego rozszerzenia działań interwencyjnych na rynku rolnym w 1999 r., kontynuowanego także w 2000 r., oraz ochrony przed nadmiernym lub zbyt tanim importem, od II półrocza 1999 r. poprawiły się uwarunkowania produkcji rolniczej. Notowany wzrost cen produktów rolnych w 2000 r., znacznie powyżej inflacji, zwiększył opłacalność głównych kierunków produkcji. Po czterech latach niekorzystnego kształtowania się relacji cen produktów sprzedawanych przez gospodarstwa indywidualne do cen produktów zakupowanych przez te gospodarstwa (˝nożyce cen˝) nastąpiło odwrócenie tendencji. Omawiany wskaźnik wyniósł w 2000 r. 103,8% na korzyść rolników. Równocześnie jednak nastąpił spadek globalnej produkcji rolniczej o 4,1% przy wzroście towarowości produkcji (do ponad 60% udziału). Sytuacja jest zróżnicowana regionalnie i w gospodarstwach.

   Działania na rzecz poprawy sytuacji w rolnictwie i na wsi podejmowane są kompleksowo. Ujmowane są one zarówno w programach ogólnogospodarczych, jak i odnoszących się wyłącznie do wymienionych obszarów. Cechą wspólną tych programów jest zaangażowanie w ich realizację nie tylko ministra rolnictwa i rozwoju wsi, ale także innych ministrów, a zwłaszcza ministra finansów, ministra gospodarki, ministra pracy i polityki społecznej, ministra edukacji narodowej i ministra środowiska.

   Jednostkami współodpowiedzialnymi i współpracującymi z rządem jest administracja regionalna - wojewodowie i władze samorządowe - wojewódzkie, powiatowe i gminne oraz partnerzy społeczni, jak izby rolnicze, związki zawodowe, związki pracodawców, pracowników itd. Bez udziału środowisk regionalnych i lokalnych nie jest możliwa realizacja strukturalnych programów rolnictwa i obszarów wiejskich. Władze centralne wytyczają jedynie główne kierunki rozwoju i tworzą potencjalne możliwości realizacji zadań. Natomiast zakres faktycznie realizowanych zadań, zgodnych z właściwymi dla danego regionu potrzebami, i wykorzystanie istniejących możliwości uzyskania wsparcia finansowego zależy od władz lokalnych.

   Przygotowanie strategii rozwoju województwa, w tym także woj. wielkopolskiego, leży w gestii samorządu województwa (ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa). Przyjęta przez Sejm RP w dniu 12 maja 2000 r. ustawa o zasadach wspierania rozwoju regionalnego (DzU nr 48, poz. 550) określa zasady i formy wsparcia rozwoju regionalnego oraz zasady współdziałania w tym zakresie Rady Ministrów oraz organów administracji rządowej z samorządem terytorialnym.

   Wspieranie rozwoju regionalnego ma na celu:

   - rozwój poszczególnych obszarów kraju, poprawę jakości i warunków życia mieszkańców oraz poziomu zaspokajania potrzeb wspólnot samorządowych,

   - stwarzanie warunków dla podnoszenia konkurencyjności wspólnot samorządowych,

   - wyrównywanie różnic w poziomie rozwoju poszczególnych obszarów kraju oraz wyrównywanie szans obywateli państwa bez względu na miejsce zamieszkania, a także zmniejszenie zacofania obszarów słabo rozwiniętych i mających najmniej korzystne warunki rozwoju.

   Przyjęte przez rząd w ostatnich latach programy w zakresie polityki rolnej (Średniookresowa strategia rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, Spójna polityka strukturalna rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa oraz Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich) zawierają ocenę sytuacji, cele do osiągnięcia oraz instrumenty, które tworzą warunki do osiągnięcia tych celów. Przygotowane zostały harmonogramy realizacji poszczególnych zadań, określono źródła finansowania, podjęto działania na rzecz pozyskania środków z funduszy przedakcesyjnych i pożyczki Banku Światowego.

   Aktualnie realizowane działania koncentrują się przede wszystkim na:

   - wspieraniu rolnictwa m.in. poprzez realizację programu interwencji na rynku rolnym, regulacje w zakresie handlu zagranicznego towarami rolno-spożywczymi, sprzyjające wzrostowi eksportu i ograniczające import, oraz stosowaniu dopłat do kredytów bieżących i inwestycyjnych, związanych ze zmianami strukturalnymi i unowocześnianiem rolnictwa,

   - rozwoju przedsiębiorczości na wsi poprzez kierowanie środków na wsparcie tworzenia nowych miejsc pracy poza rolnictwem oraz przygotowanie do podjęcia pracy w innym zawodzie, a także poradnictwo w zakresie podejmowania i prowadzenia działalności pozarolniczej na obszarach wiejskich,

   - poprawie warunków życia i pracy na obszarach wiejskich m.in. poprzez rozbudowę infrastruktury technicznej oraz poprawę edukacji młodzieży i dorosłych mieszkańców wsi,

   - przygotowaniu polskiego rolnictwa i obszarów wiejskich do integracji z Unią Europejską poprzez dostosowania prawne, przygotowanie instytucji i systemów do funkcjonowania w warunkach Unii Europejskiej, w tym do skorzystania z potencjalnych możliwości pomocy ze środków funduszy unijnych, a zwłaszcza Wspólnej Polityki Rolnej i Polityki Strukturalnej, mającej przede wszystkim znaczenie dla rozwoju regionalnego.

   Warto podkreślić, że zarówno programy rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich, akty prawne regulujące sprawy rolnictwa, jak i bieżące programy interwencji na rynku rolnym są systematycznie konsultowane i uzgadniane z rolniczymi organizacjami związkowymi. Odbywa się to zarówno w formie bezpośrednich spotkań, jak i w drodze wspólnego opracowania dokumentów, tak jak ma to miejsce w pracach nad Paktem dla rolnictwa i obszarów wiejskich.

   Szeroki zakres spraw już załatwionych i aktualnie prowadzonych oznacza, że zapisy wstępnie uzgodnione przez związki zawodowe i rząd w Pakcie dla rolnictwa i obszarów wiejskich weszły w fazę realizacji.

   W dniu 24 stycznia br. w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi odbyło się spotkanie rządowego Zespołu ds. Wsi z przedstawicielami rolniczych central związkowych, na którym omówiono działania na rzecz wsi i rolnictwa podjęte w 2000 r. oraz sprecyzowano najistotniejsze ich kierunki na 2001 r. Powołane zostały 4 zespoły robocze, które wspólnie dyskutują projekty rozwiązań bieżących, dotyczących zwłaszcza spraw interwencji na rynku, prywatyzacji, organizacji poszczególnych rynków produktów (tytoń, cukier), rozwiązania problemu paliwa rolniczego itp.

   Równocześnie kontynuowane są prace nad Paktem dla rolnictwa i obszarów wiejskich. W dniu 15 lutego br. odbyło się plenarne posiedzenie zespołu rządowo-związkowego pod przewodnictwem wicepremiera Longina Komołowskiego, na którym ustalono dalszy tryb postępowania zmierzającego do przyjęcia Paktu i skierowania go do Sejmu RP jako umowy społecznej. Strony wyraziły wolę przyjęcia dokumentu. Ustalono, że w ciągu najbliższych dwóch tygodni przeprowadzone zostaną dalsze robocze uzgodnienia. Potem planuje się ponowne plenarne posiedzenie rządowo-związkowe.

   Na koniec chciałbym się odnieść do przedstawionych przez pana posła problemów ośrodków doradztwa rolniczego.

   Na terenie woj. wielkopolskiego jednostką podległą ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi jest Oddział Krajowego Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich w Poznaniu. Natomiast pozostałe ośrodki doradztwa rolniczego podlegają wojewodzie, który jest dla nich organem powołującym i nadzorującym działalność. Działania związane z ośrodkami doradztwa rolniczego stanowią suwerenne decyzje wojewody, konsultowane ze środowiskiem samego doradztwa. Ustala on także, w ramach swojego budżetu, środki na finansowanie doradztwa.

   Celem uporządkowania działalności ośrodków doradztwa rolniczego, wzmocnienia ich roli, jednoznacznego ustalania źródeł finansowania i podległości oraz zapewnienia stabilnych warunków funkcjonowania służb doradczych przy jednoczesnym dążeniu do pozyskania i wyszkolenia wysokokwalifikowanych kadr, przygotowany został w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt ustawy o państwowym doradztwie na rzecz rolnictwa i obszarów wiejskich.

   Chciałbym zapewnić, że w programach rządowych nadaje się priorytetowe znaczenie polityce na rzecz rozwoju rolnictwa i wsi. Nie są to tylko deklaracje. Konkretne działania, środki kierowane na wsparcie rolnictwa i obszarów wiejskich oraz przedkładane projekty ustaw porządkujących sektor rolny i wiejski oraz przygotowujące te obszary do integracji z Unią Europejską są faktami. Sądzę, że uczestnictwo przedstawicieli związków i organizacji rolniczych w kreowaniu polityki rolnej państwa jest także gwarantem zabezpieczenia interesów środowiska wiejskiego.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Robert Gmyrek

   Warszawa, dnia 19 lutego 2001 r.